Login
Facebook Twitter LinkedIn Share

Raak-gezegd-of-geschreven
   "Vaagheid is het masker van de leugen"

     

Slechts 15 uur werken : kunnen we dat wel aan?

Categorie: Blogs 2014 Gepubliceerd: zaterdag 13 september 2014
Facebook Twitter LinkedIn Share

Bregman voor webstekThomas Pikkety is out. Rutger Bregman is in. Op één week in ongeveer elk medium verschenen. De nieuwe Messias, jong (26) en met ideeën "out of the box". Allen daarheen.

We kunnen er eens mee lachen, we moeten het relativeren, maar al bij al is het ook goed nieuws. Ondanks de plotse overdrijvingen : de nieuwe rages rond nieuwe en jongere denkers is geen slechte zaak. Niet dat ze meteen een "nieuw groot verhaal" brengen. Maar ze geven wel nieuwe aanzetten om dat prachtige grote verhaal dat we in het westen aan het schrijven zijn, tientallen jaren van democratie en vrede, met blijvende en vernieuwende impulsen in stand te houden.

Terug naar Bregman. Hij pleit voor een basis inkomen. Is dat een revolutionair idee? Ik dacht het niet. Zelfs het Vivant van Duchatelet, zo één van die vermaledijde "rechtse rijke stinkers", was daar al lange tijd geleden voorstander van. Maar het is niet omdat het niet revolutionair is, dat het niet evolutionair kan zijn. Dat geldt zeker ook voor de 15-urige werkweek, iets waar Bregman ook voor pleit. Al zal er nog een lange weg af te leggen zijn vooraleer onze maatschappij en vooral de mensen in die maatschappij, klaar zijn voor deze evolutie.

Vandaag zijn we er mijns inziens in elk geval nog niet klaar voor. Laten we het voorbeeld van de 15 uur werkweek daarom eens nader bekijken. Prachtig, lijkt het. Wat is de idee erachter volgens Bregman? De stijging in productiviteit niet meer aanwenden om meer geld te verdienen (waarmee we dan nutteloze gadgets kopen...), maar aanwenden om meer tijd te verwerven (tijdens dewelke we dan zinvolle dingen kunnen doen).  Klinkt toch fantastisch?

En dat is het ook. Maar zijn we daar klaar voor? Zijn we klaar om het nuttige werk dat geld op brengt te ruilen voor een massa zinvolle vrije tijd die geen geld opbrengt? Ik denk het niet.

Een voorbeeldje: stel je eens voor dat in die context het voorstel wordt gelanceerd de kinderopvang af te schaffen. Mensen krijgen minder geld (want ze gaan minder werken), maar mogen thuis blijven om bij hun kinderen te zijn (zinvolle tijdsbesteding). Voel je al aankomen dat je het er niet mee eens bent? Tiens. Dan bevestig je mijn stelling dat we niet klaar zijn voor de principes van Bregman.

Meer nog: omdat de nuttige job die mensen uitoefenen niet genoeg opbrengt om die kinderopvang te betalen, laten we vandaag bovendien de belastingbetalers nog eens extra betalen om die kinderopvang in te richten. Kiezen we daarbij voor het nuttige, of toch voor het zinvolle? Niet alleen individueel, ook maatschappelijk kiezen we vandaag voor het nut, voor het geld, voor de economie. En niet voor het zinvolle dat enkel onze tijd en geen geld vraagt. 

We zijn er dus op zijn zachtst gezegd niet klaar voor als mens. Maar er is meer. Wie beweert dat mensen die maar 15 uur werken (als dat al moest lukken dus), ook allemaal die vrijgekomen tijd enkel met diepzinnige en zinvolle bezigheden zullen vullen, is minstens toch een klein beetje een optimist. Ik moet daarbij spontaan denken aan het zinnetje van mijn oma zaliger, dat ze soms uitsprak om haar man liefdevol te plagen: "mannen moeten hard werken, dan doen ze geen ander kwaad". Dat zinnetje kan mijns inziens nog niet direct en veralgemeend vervangen worden door : "mensen moeten weinig werken, dan kunnen ze zinvol bezig zijn in hun vrije tijd". Ik durf bv. echt niet te garanderen dat een 15 urige werkweek geen extra werk zal creëren voor de makers van oppervlakkige soaps. En ook extra "leegloperij", "vandalisme uit verveling" of erger nog "criminaliteit" zou wel eens voor opvulling van de vrijgekomen tijd kunnen zorgen.We zijn dus niet alleen nog niet klaar voor die werkweek van 15 uren. De vraag is of het überhaupt wel zo'n goed idee is...

Het is goed dat jonge mensen nieuwe uitdagingen zoeken. Het is goed dat jonge denkers nieuwe dromen of toekomstperspectieven uittekenen. Het is goed dat begane paden af en toe in vraag worden gesteld. Anders was er nooit een Ford, een Boeing of een Apollo geweest. Maar nieuwe paden die niet enkel nieuwe technologieën, maar ook een totaal andere menselijke ingesteldheid vergen, zijn moeilijke wegen. Zij vergen tijd om mensen die wegen in te doen slaan. Het is dus goed dat jonge mensen ook de tijd nemen om die moeilijke wegen in te slaan. Zij hebben de tijd om ze te plaveien tot mooie boulevards die naar een nieuwe toekomst leiden. Morgen zal die boulevard er niet liggen. Want menselijk gedrag is moeilijker te boetseren dan nieuwe technologie. Maar wie weet, ooit, zoals zovele andere dromen?

Misschien wordt ooit die 15 urige werkweek inderdaad een realiteit. Maar dan zal het niet alleen zijn dankzij de economische mogelijkheden van een hogere productiviteit. Dan zal het zijn omdat de mensen in staat zijn het nuttige te laten varen voor het zinvolle, het lege voor wat vervult. Als dat lukt, zullen we met zijn allen weer een stapje hoger staan in de graad van beschaving. Maar dan liefst niet alleen in het westen, maar over de hele wereld.

Tot dan zullen we toch nog wat meer dan 15 uur moeten werken, vrees ik.

© Karel Van Butsel 2004 - 2014
karel.van.butsel@skynet.be

Website by COMITO Consulting bvba