Login
Facebook Twitter LinkedIn Share

Raak-gezegd-of-geschreven
   "Vaagheid is het masker van de leugen"

     

Er is nood aan journalistiek en democratische leiderschap mét visie.

Categorie: Blogs 2016 Gepubliceerd: woensdag 02 november 2016
Facebook Twitter LinkedIn Share

 

 

Enkele jaren terug was het nieuwe mantra: "concrete maatregelen". Want "de mensen" verstaan en voelen dat. "Concrete maatregelen" moesten aangeven waar de politiek mee bezig was, en zo het vertrouwen bij de burgers herstellen. Een beetje zoals een "lik op stuk beleid", dat direct aangeeft waar iemand in de fout gaat, en waarvan men dus verwacht dat de straf op die persoon het gewenste effect heeft.

Vandaag dreigen deze "concrete maatregelen" echter te verworden tot een verantwoording van de dagjespolitiek, en van een totaal gebrek aan visie en onderbouw. Zo evolueren we naar een populistische redeneerstijl, waarbij het hanteren van de megafoon van de buik van de samenleving het sterkste politiek argument is, en elke maatregel op zichzelf bekeken wordt, zonder na te gaan of hij wel bijdraagt aan de realisatie van een globalere visie en strategie, en of hij geen fundamentele waarden ondergraaft. Denk aan Theo Francken, die vanuit een terecht bekommernis over vluchtelingenbeleid de scheiding der machten in gevaar brengt door een rechterlijke uitspraak naast zich neer te leggen "omdat er bij de burgers geen draagvlak voor is". Hoe efficiënt een maatregel ook is om een concreet probleem op te lossen, als hij niet bijdraagt aan een grotere visie of als hij fundamentele waarden ondergraaft, kan hij vaak beter niet genomen worden. Wie aan de rand van de afgrond staat, neemt beter geen efficiënte stap voorwaarts...

In deze blog wil ik even op deze problematiek inzoemen. Want deze trend speelt m.i. een belangrijke rol in de verTrumping van de politiek, het fragmentair leiderschap zonder visie dus, en versterkt zo het gebrek aan democratisch leiderschap mét visie. En dat draagt op zijn beurt dan weer bij tot de risico's op een niet-democratisch leiderschap.

 "Concrete maatregelen". 

Op zich OK
Op zich is het een edele doelstelling en methode om concrete maatregelen te nemen, te communiceren en te kaderen. Wollige praat werkt immers niet, en de veelbesproken "kloof" tussen burger en politiek moet gedicht worden door mensen duidelijk te maken waar de politiek mee bezig is. Maar heeft het ook gewerkt? Is de kloof vandaag echt kleiner dan pakweg 10 jaar terug? Ik vrees er voor. De "concrete maatregelen" zijn een containerbegrip geworden. En daardoor alleen al hebben ze hun effect gemist waar het "de kloof" betreft.

"concrete maatregelen" mogen echter nooit op zichzelf staan.
Ze moeten op zijn minst kaderen in een visie. En elke concrete maatregel moet aan die visie afgetoetst worden. Zo niet, dreig je in circeltjes te rijden van de ene naar de andere concrete maatregel, elkaar soms opheffend, tot je terug op je vertrekpunt komt. In het bedrijfsleven is dit fenomeen bekend als "busy doing nothing". Daarmee win je het vertrouwen niet terug.

Een andere valstrik is de schijnbare efficiëntie van de maatregelen
Daarbij wordt soms vergeten dat je ook héél efficiënt de afgrond kan inrijden. Of om het met de hogervermelde boutade te zeggen: als het je doel is een stap vooruit te zetten, en je staat aan de rand van de afgrond, kan je toch beter eerst eens nadenken over een betere visie vooraleer een concrete maatregel te nemen om vooruit te gaan.

Gevolg: maatregelen zonder globale visie of aandacht voor fundamentele waarden.
Denk maar aan de hervorming van de arbeidsmarkt, de hervorming van de gezondheidszorg, de hervorming van de belastingen, de hervorming van dit, en de hervorming van dat. Vaak nog verfraaid tot "structurele" hervorming. Allemaal mooie woorden, maar als puntje bij paaltje komt (en ik denk dat ik hierbij een uitzondering moet maken voor de hervorming van justitie) is het allemaal beperkt tot een verfijning van wat bestaat, aangevuld met enkele extra uitzonderingen of bijschavingen die dan de visie zouden moeten uitstralen.

En zo zijn er wel wat.
In de inleiding vermeldde ik reeds het schrijnende voorbeeld van een staatssecretaris die impliciet en ongestraft de scheiding der machten in vraag stelt. Maar mag ik ook enkele minder voor de hand liggende voorbeelden aankaarten? 
Ik wil drie gevallen aankaarten: de fundamentele waarde van het eigendomsrecht in onze samenleving (het recht iets te "bezitten"), de fundamentele waarde van de privacy in onze samenleving (het recht iets "te doen" zonder dat iedereen het moet weten), en de fundamentele nood aan een verstandig, niet fanatiek, milieubeleid in onze samenleving.

Laat het ons eerst hebben over het eigendomsrecht.

Is dat nog een fundamentele waarde of niet?
Ik vind van wel. Eigendom verwerf je, koop je. Het is "van jou". Niet van de overheid. Er is begrijpelijkerwijze een "maar". Natuurlijk mag je met die eigendom niets doen wat anderen fundamenteel schaadt. Je mag je huis niet zomaar verbouwen tot een discotheek als er buren zijn, je mag je tuin niet herdopen tot een schietstand, enfin, er zijn allerlei logische beperkingen.

Maar dan begint het. Tot waar gaat dat? Het is heel verleidelijk voor een wetgever als de onze, die zich graag met alles moeit, om daarin te ver te gaan. 

Hoe ver moet / mag het gaan?
Een voorbeeld. Als ik mijn huis verhuur, mijn eigendom dus, mag ik dan nog kiezen aan wie? Spontaan zullen de meesten zeggen: "ja toch"? Maar mag je écht verhuren aan diegene waarvoor je als eigenaar meest sympathie hebt, of aan diegene waarin je spontaan meest vertrouwen hebt? Lijkt logisch. En wat dan met de antiracismewetgeving? 

Ah, das een logische uitzondering, hoor ik je zeggen, mensen uitsluiten op basis van huidskleur kan niet. Terecht. Maar wat met allerlei andere, ook subjectieve factoren? Mag je als eigenaar je eigen aanvoelen nog gebruiken? Meer nog, stel dat je naast het huis blijft wonen dat je verhuurt: mag je dan op basis van sympathie je huis al dan niet aan een huurder verhuren?  En wat als diegene die je de minst sympathieke vindt toevallig een gekleurde medemens is? Is dat dan geen racisme?
Ik kies bewust twee fundamentele waarden als racisme en eigendomsrecht om het antwoord te bemoeilijken, want racisme is op zich verwerpelijk, en eigendomsrecht fundamenteel. Hebben we het debat open en zonder taboes gevoerd over de afweging tussen beide? Ik denk het niet. Onze terechte afkeer voor racisme heeft maatregelen laten ontstaan die sluipend de rechten van de eigenaars beperkt hebben.

Laat het me (in mijn ogen) wat gemakkelijker maken met een ander voorbeeld: je koopt een huis, en wil de voorgevel aanpassen. Plots komt een overheid zich moeien met jouw smaak, met wat mag en niet mag. Is ook het bijsturen van smaak rond visualiteit van huizen een overheidsopracht? Allicht wel voor geklasseerde gevels. Maar ook voor andere? Of is zelfs de loutere  inrichting van jouw tuin een staatszaak? Mag men je bv. verbieden bomen te kappen in je eigen tuin? Niemand heeft het debat ten gronde gevoerd. Een "waardevolle boom" wordt belangrijker dan het eigendomsrecht, een geklasseerd gebouw zeker ook, maar is alles wat geklasseerd is ook belangrijk? En wat met niet geklasseerde gevels die toch verboden worden omwille van het stadszicht? Sluipend worden eigendomsrechten ondermijnd door overheidsbemoeienis, soms terecht, soms onterecht, en in elk geval zonder dat er een uitgesproken fundamenteel debat werd over gevoerd. Wie neemt de handschoen op?

Privacy dan

Onze privacy is er zo mogelijk nog veel erger aan toe dan ons eigendomsrecht. Ik zal het hier niet eens hebben over de gevaren van smart watches, wie daarover meer wil weten verwijs ik graag naar een eerdere blog hierover. Ik wil het hier enkel hebben over overheidsinmenging via camera's en de privé-inmenging via internet. 

De camera's en de overheid dus. Eerst waren het enkel flitscamera's, dan kwamen de camera's die mensen boetes moeten geven wanneer ze ergens door rijden waar het niet mag, en ten slotte trajectcamera's. Allemaal werden ze verantwoord door de stijgende veiligheid (want stijgende controle van criminelen). Zonder vermelding dat dit ook een stijgende controle van gewone mensen in houdt, tot het beklemmende toe. Het debat over de afweging tussen 100% veiligheid / risicoloosheid enerzijds, en 0% privacy / vrijheid anderzijds, wordt niet gevoerd. En kom niet af met de slogan "als je niets verkeerd doet is dat toch niet erg". Als ik naakt in mijn tuin rondloop, doe ik niets verkeerd, en wil ik toch niet gefilmd worden bijvoorbeeld.

Vandaag worden we elke halve meter die we per auto afleggen op straat gevolgd. Trajectcamera's gaan ons volgen van punt 1 tot punt 2, Big Brother weet ook waar we parkeren (ook daar moet je je nummerplaat in geven), om vervolgens ons, als we vertrekken (het tijdstip is bekend), opnieuw via trajectcontrole te volgen. Dan kom je thuis. Als morgen het eigendomsrecht verder ondermijnd wordt en de aandacht voor privacy verder verwelkt, kan men misschien nog wat drones opsturen om de regeltjes te controleren die je thuis moet naleven. Binnen misschien nog niet, maar daar weet Google uiteraard ook precies wat je vervolgens op het internet opzoekt. Heeft het misschien iets te maken met het voorgaande traject dat je aflegde? Of met wat de drones in je tuin zagen? Big data zoekt het wel even op. Vervolgens stuurt men je (storende) advertenties rond het thema dat je net aan het opzoeken was. Waarna je dit via internet kan kopen, en men ook dat trajectgewijze kan volgen.

Gelukkig wordt wat Google betreft het debat rond privacy al een beetje gevoerd. Voor privé-ondernemingen stelt men zich al vragen. Maar de overheid? Die moeten we blijkbaar blind vertrouwen met onze gegevens. Zijn we het daarover eens? Wat is onze visie over privacy, zowel tov overheid als privé?

"Privacy is dood" hoor ik dan. In elk geval, als dat de visie is, dan is het alleen maar uit fatalisme. Zich neerleggen bij iets, ipv écht aan de slag te gaan voor wat men goed vindt, is echter nooit OK. Hoe zou je dan "concrete maatregelen" kunnen nemen die in de juiste richting gaan? Hoe zou je mensen dan opnieuw kunnen enthousiasmeren om via de politiek aan een betere wereld te werken? En daar moet het in de democratie toch over gaan? Werken aan een betere wereld ipv zich neer te leggen bij het schijnbaar onvermijdbare.

Het gebrek aan visie neemt soms zelfs hallucinante vormen aan wanneer het over milieu gaat.

Soms zijn het geen fundamentele waarden die ondermijnd worden, maar is men gewoon strategisch dom bezig. Zo willen sommigen de bedrijfswagens weg om milieuredenen. Hoeveel beter zou het niet zijn die massa bedrijfswagens als een opportuniteit voor het milieu te zien ipv als een bedreiging? Hoeveel beter zou het niet zijn er voor te zorgen dat gans dat wagenpark pakweg elektrisch moet rijden binnen dit en 10 jaar? Dat zou pas écht een milieurevolutie zijn. De middelen geven aan onze elektrische netwerken om dit aan te kunnen, de opdracht geven aan alle leasingmaatschappijen om daar prioriteit aan te geven, en dit ook als overheid met een gefundeerd investeringsprogramma stimuleren: daar heb je alleen maar wat visie en strategie voor nodig. De concrete maatregelen volgen dan vanzelf. En élke burger zal het begrijpen en de meesten zullen er achter staan. Zelfs als hun bedrijfswagen wat duurder wordt. Concrete maatregelen moeten dan wel aangeven dat men écht in die richting gaat, dat het meer is dan wat van de ene afpakken om het aan de andere te geven, dat het écht over een milieurevolutie gaat. Daartoe moeten de concrete maatregelen bespreekbaar blijven. Maar als ze kaderen in een ruimere visie, overstijgen ze ten minste de dagjespolitiek.

Nood aan charimsatisch en democratisch leiderschap mét visie.

Tot hier dus de drie voorbeelden. Er zijn er meer. Meer gevallen waar een globale visie en strategie zou kunnen leiden tot veranderingen die verbetering zijn, ipv tot bijsturingen die alleen maar populistisch zijn en fundamenteel niks veranderen. Maar om dat te doen heb je charismatische mensen met visie en leiderschap nodig.

Geef ons dus aub terug democratisch leiderschap mét een visie, vooraleer een niet-democratische leiderschap het overneemt wegens een gebrek aan visie van het democratisch leiderschap.

Laat ons maw in Europa Amerikaanse toestanden zoals Trump versus Clinton vermijden !

Ik reken en hoop dan ook op mensen met visie om zich terug op de democratische politiek te werpen, en ik reken en hoop op de journalisten in ons land om die mensen tijdig een forum te geven om hun visie uit te dragen.

Want ook journalistiek leiderschap hebben we meer dan ooit nodig.

© Karel Van Butsel 2004 - 2014
karel.van.butsel@skynet.be

Website by COMITO Consulting bvba